SATRANÇ SÖZLÜĞÜ



Açık hat:                      
Üzerinde Piyon bulunmayan düşey sütun.
Açma şah:
Bir taşın oynayarak, diğer bir taşın önünü açmak suretiyle şah çekmesi.
Açmaz:
Yerinden kaldırılınca kendi Şahını rakibin atağına açık bırakan bir figür veya bir Piyon’un durumunu anlatan deyimdir.
Ağır figürler:
Vezir ve Kale’ler.
Aktif satranç:
Taraflara verilen toplam sürenin 30 dakika olduğu oyunlar.
Ayrık Er:
Komşu düşey sütunlarında aynı renkten başka Piyon bulunmayan Piyon.
Bekleme hamlesi:
Taraflardan birinin kendi pozisyonu değişikliğe uğratmayacak bir hamle yapması.
Blitz (yıldırım) oyunu
Taraflara genelde en çok 5 dakikanın verildiği hızlı oyun tarzı
Boğmaca matı
Şah’ın kendi taşlarıyla sıkıştırılması sonucunda At’la yapılan mat
Caissa (“Kaisa”):
Mitolojide satranç ilahesi
Çatal                     
Bir Piyon’un iki figüre karşı aynı anda hücumu
Çifte şah
Bir taşın hareketiyle hem hareketlenen taşın hem de aynı taşın yolunu açması sayesinde başka bir taşın şah çekmesi durumu.
Çoban Matı
Oyunun ilk hamlelerinde Vezir ve Fil ile f7 ve f2 haneleri üzerinde yapılan mat.  Örneğin:1.e4 e5 2.Fc4 Ac6 3.Vf3 d6?? 4.Vf7 mat
Daimi şah
Sürekli şah veya devamlı şah. Şah’lardan birinin rakibin şahlarından doğru oynanması halinde kurtulamama durumu
Değirmen
Açma şahı kullanarak kurulan taktik bir motif.
Değişme:
Tarafların eş değerde veya eşdeğerde olmamak üzere taş alıp vermeleri.
Diyagonal (çapraz)
Yanyana ve aynı renkli kareler.
Duble Piyonlar:
Bingeç piyonlar (erler). Aynı renkte iki Piyonun bir düşey sütun üzerinde bulunması.
En Passant (“e.p”                   “Geçerken”) 
İlk karesinde bulunan bir Piyonun iki sürülmesi sonrası, yanyana pozisyon elde ettği rakip Piyon tarafından alınabilmesi durumu. Bu hak ilk hamlede kullanılmazsa ilerleyen aşamalarda bir daha o durum için kullanılamaz.
Etüd: 
Taraflardan birinin (genelde beyazlardır) koşulan şartlara göre oyunu kazanmak veya beraberliği sağlamak zorunda bulunduğu, dizili bir durumdur.
Feda
Belli bir amaç uğruna taraflardan birinin sahip olduğu materyalden vazgeçmesi.
Fianchetto
Filin büyük çapraz sütun üzerinden gelişmesi.
FIDE
Federation International des Echecs=Uluslararası Satranç Federasyonu.
Figür
Taş, alet. Piyonlar haricindeki diğer taşlar için kullanılan ifade.
Fora
Daha kuvvetli oyuncunun rakibine verdiği materyal avantajı.
Gambit
Hızlı gelişim amacıyla er veya figür feda edilerek oynanan açılış.
Geçer Piyon:
İlerleyişi rakip Piyon’larla engellenemeyen Piyon
Hafif figürler: 
Fil’ler ve At’lara verilen genel isim.
J’adoube (“Jadub”)     
Herhangi bir taşı düzeltirken, oynama zorunluluğunda kalmamak için söylenen söz. Düzeltiyorum anlamına gelir.
Kalite: 
Kale ile hafif bir figür arasındaki kuvvet farkı. Bir hafif figürü rakibin Kale’siyle değişmeye kalite kazanmak denir.
Kanat: 
Satranç tahtası iki kanattan oluşur. Vezir’in bulunduğu yarıya Vezir kanadı, Şah’ın bulunduğu yarıya Şah kanadı denir.
Kombinezon: 
Hamle zorunluluğu içeren fikir yapılarına denir.
Kompansasyon: 
Feda edilen materyale karşı elde edilen girişim üstünlüğü
Karşı hücum: 
Hücumu defanstaki tarafın hücumla yanıtlaması.
Konsültaston               (Danışma) Partileri:                                            

Tarafların (veya yalnız bir tarafın) 2-3 kişi tarafından oluşturulduğu oyunlara denir. Tarafların (veya yalnız bir tarafın) 2-3 kişi tarafından oluşturulduğu oyunlara denir. Taraflar farklı yerlerde bulunurlar ve taşları hareket ettirme şansına sahiptirler. Günümüzün modası bir insanın bir bilgisayar! yardımıyla oynadığı konsultasyon oyunlarıdır.

Körleme: 
Tahtaya bakmadan, notasyon aracılığıyla oynanan oyun.
Manevra: 
Figürleri daha iyi konumlara getirebilmek veya rakip kampta bir takım zayıflıklar yaratmak amacıyla yapılan taş dolandırımına denir.
Mat ağı: 
Şahın, açık bir yerde, mat tehlikesini içeren kuvvetli hücumlara uğramasıdır.
Merkez: 
d4, d5, e4, e5 karelerine verilen ad.
Notasyon: 
Bir oyunun, daha önceden belirlenmiş koordinat kurallarına göre yazılması.
Olimpiyat: 
İki yılda bir oynanan uluslararası takım dünya birinciliği.
Piyon: 
Er, Piyade
Piyon zinciri: 
Bir çapraz sütun üzerinde aynı renkten birkaç piyonun sıralanmasıdır, c7, d6, e5, f4 gibi.
Problem: 
Taraflardan birinin mat ettiği kompozisyon.
Satır: 
Yatay
Satranç körlüğü:         
Açık, basit bir hamlenin oyuncunun gözünden kaçması
Simultane: 
Çok masa gösterisi. Bir ustanın pek çok sayıda rakibe karşı aynı zamanda oynamasıdır
Sütun: 
Dikey
Şah Çekme: 
Kış çekme
Taşlar: 
Şah, Vezir, Kale, Fil, At ve Piyon’ların tümünü kaplayan bir deyimdir.
Tempo: 
Bir tempo = bir hamle birimi. Tempo kaybı zaman kaybını ifade etmek için kullanılır.
Varyant: 
Sürdürüm veya devam yolu. Belli bir amacı güden hamle zinciri.
Yarı açık hat:
 Üzerinde yalnız bir Piyon bulunan düşey sütun.
Zayıf hane: 
Zayıf kare. Rakip figürlerin hücumu karşısında savunulması zor olan karelerdir. Genelde bu tür kareler piyon desteğinden de yoksundurlar.
Zeitnot(Zaman        kıtlığı,
Tzaytnot)                

Saatle oynanan oyunlarda zaman sıkışıklığını ifade için kullanılır.
Zugzwang (Almanca,
tsugtsvang)

Oyun sırasında bir hamle yapmak gerekliliğinin çekinilecek olduğu durumlara denilir.